Сауатты ұрпақ – саналы ұрпақ

Дарынды балаларға арналған «Білім-Инновация» лицей-интернатында 2020 оқу жылынан бастап, оқу жоспарында «Кәсіпкерлік және бизнес негіздері» пәні таңдаулы пән ретінде аптасына бір рет өткізіледі.

Соңғы жылдары әлемдегі экономикалық жағдайдың өзгеруі мектеп түлектері арасында кәсіпкерлікке тиімді және қолжетімді білім алу мәселесі ерекше қызығушылық тудыруда. Статистика көрсеткендей, жалпы өмірде өзіміз де көріп жүргендей, оқу орнын тәмамдағандар көп жағдайда мамандығы бойынша, өзінің тиісті саласында жұмыс істемейді. Олар қолынан келген кәсібін ашуда не болмаса толыққанды қалыптасқан кәсіпкерлерге жалдамалы түрде еңбек етуде. Яғни, осылайша жастардың қабілеттерін бейімдеу арқылы сүйікті ісімен айналысуға мүмкіндік беруіміз керек.

Пән 10-11 сыныптарға арналғандықтан, оқушылар болашақта ҰБТ-да таңдау пәні ретінде географияны алмақ. Болашақта экономикалық – қаржы бағытымен мамандығын байланыстыратын түлектер үшін бұл үлкен мүмкіндік. Сабақ барысында оқушылар start up жобаларына, бренд белгілеріне, инвестицияға көп көңіл бөледі. Заман талабына сай, білім мен ғылымның жетегінде келе жатқан оқушылардың ойын тыңдап, ортаға салынады. Қазіргі заманауи жастардың қызығушылығын арттыру оңай емес, зерттеулер көрсеткендей zeta, альфа ұрпағының өзіндік ерекшеліктері бар. Сондықтан өскелен ұрпақтын барлық қызығушылығын ескере отыра, негізгі пәндермен байланыстырып сабақтың қызықтыда нәтижелі болуына себеп бола аламыз.Төменде біз сабақ барысында жеке бюджетті басқару тақырыбын таңдап, терең қарастырдық.

Жеке бюджетті басқару – бұл әркім меңгеруі керек ең маңызды дағды. Бұл кірістер мен шығыстарды тиімді басқару үшін жоспар құру процесі. Жеке бюджетті басқарудың негізгі мақсаты-негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыру, шоттарды төлеу, Төтенше жағдайлар кезінде қаражат жинау және қаржылық мақсаттарға жету үшін жеткілікті ақшаны қамтамасыз ету. Жеке бюджетті басқарудың алғашқы қадамы – сіздің кірістеріңіз бен шығындарыңызды түсіну. Сіз жалақы, сыйлықақы және инвестициялық кіріс сияқты барлық кіріс көздерінің тізімін жасауыңыз керек. Содан кейін жалдау ақысы немесе ипотека, коммуналдық қызметтер, сақтандыру және басқа шоттар сияқты тұрақты шығындарды, сондай-ақ азық-түлік, ойын-сауық және саяхат сияқты өзгермелі шығындарды қоса алғанда, барлық шығындардың тізімін жасау қажет.

Кірістер мен шығыстар туралы нақты түсінік алғаннан кейін, сіз өзіңізге сәйкес келетін бюджетті жасай аласыз. Сіздің бюджетіңіз ойын-сауық пен демалыс сияқты тілектерді қанағаттандыруға ақша бөлмес бұрын тамақ, баспана және көлік сияқты қажеттіліктеріңізге басымдық беруіңіз керек. Сіз сондай-ақ төтенше және күтпеген шығындарға ақша жинауыңыз керек. Бюджетті тиімді басқару үшін шығындарыңызды үнемі қадағалап отыру қажет. Бұл сізге шығындарды азайтуға және ақшаны үнемдеуге болатын аймақтарды анықтауға көмектеседі. Шығындарыңызды бақылау және жоспарланған курстан ауытқымайтындығыңызға сенімді болу үшін бюджеттеу қолданбаларын немесе электрондық кестелерді пайдалануға болады.

Жеке бюджетті жүргізудің тағы бір маңызды аспектісі – болашаққа ақша бөлу. Сіз ай сайын табысыңыздың бір бөлігін, ең дұрысы, кем дегенде 10% үнемдеуге тырысуыңыз керек. Бұл ақшаны төтенше жағдай қорын құруға, алғашқы тұрғын үй жарнасын жинауға немесе зейнетақы шоттарына инвестициялауға пайдалануға болады. Қорытындылай келе, жеке бюджетті жүргізу – бұл әркім дамытуы керек ең маңызды дағды. Сіздің кірістеріңіз бен шығындарыңызды түсіну, сізге сәйкес келетін бюджетті құру, шығындарыңызды бақылау және болашаққа ақша жинау арқылы сіз қаржылық тұрақтылық пен қауіпсіздікке қол жеткізе аласыз. Есіңізде болсын, жеке қаржыңызды басқаруды бастау ешқашан кеш емес және оның пайдасы айтарлықтай және ұзақ мерзімді болады.

Джамиля ДАУРЕНБЕКОВА,
Дарынды балаларға арналған
«Білім-Инновация» лицей-
интернатының география
пәнінің мұғалімі,
Қостанай қаласы